Jeszcze trzy dekady temu transmisja meczu piłkarskiego w telewizji była wydarzeniem wyjątkowym. Na spotkania reprezentacji czy ligi gromadziły się całe rodziny, bo często tylko jeden kanał miał wyłączne prawo do pokazywania rozgrywek.

Dziś sport to wielomiliardowy biznes, a prawa medialne stały się jedną z najcenniejszych walut w świecie piłki nożnej. Kto jednak decyduje o tym, kto może pokazać dany mecz, liga, klub czy federacja? I jak to możliwe, że pieniądze z praw telewizyjnych i streamingowych płyną od kibica aż po pensję zawodnika?

Czym są prawa medialne? 

Prawa medialne to zespół uprawnień majątkowych przysługujących organizatorowi wydarzenia sportowego, pozwalających na jego komercyjne wykorzystanie i eksploatację w mediach. Prawa telewizyjne stanowią ich węższą kategorię, dają one nadawcy wyłączne lub niewyłączne prawo do transmisji meczów czy turniejów w określonym medium.

Właściciel praw, czyli organizator wydarzenia, decyduje, kto może wykorzystać jego treść i w jakiej formie. To one stanowią podstawę komercjalizacji i dystrybucji treści w różnych mediach i na różnych terytoriach. Kluczowe pytanie, kto spośród organizatorów zawodów faktycznie dysponuje tymi prawami?

Prawa medialne w Polsce

W większości przypadków to federacje sportowe, zarówno krajowe, jak i międzynarodowe, posiadają prawa telewizyjne do organizowanych przez siebie rozgrywek. To one podpisują kontrakty z nadawcami i decydują, które mecze i kiedy będą transmitowane.

Jeśli chodzi o piłkę nożną, główną organizacja piłkarska w Polsce jest PZPN. Zgodnie ze statutem Polskiego Związku Piłki Nożnej, PZPN, z zastrzeżeniem treści statutów FIFA i UEFA, jest wyłącznym właścicielem wszelkich praw majątkowych i niemajątkowych, w tym praw telewizyjnych, do rozgrywek takich jak:

1. mecze reprezentacji Polski (we wszystkich kategoriach wiekowych),
2. mecze o Puchar Polski organizowanych przez PZPN.

Podmioty upoważnione przez PZPN do przeprowadzania transmisji muszą działać zgodnie z odrębnymi przepisami Związku, w tym przestrzegać wymogów w zakresie stref wywiadów i stref sponsorskich podczas transmisji (m.in. obowiązek wykorzystania ścianek sponsorskich według wzoru wskazanego przez PZPN).

Natomiast PZPN oraz kluby uczestniczące w dwóch najwyższych klasach rozgrywkowych są współwłaścicielami, praw majątkowych i niemajątkowych do spotkań, dotyczących pozostałych rozgrywek i meczów ligowych.

Te prawa można sprzedawać lub licencjonować w drodze odrębnych umów między PZPN, klubami i podmiotem zarządzającym rozgrywkami (np. liga/producenci transmisji). Aby sprzedać prawa, konieczne jest uzyskanie pełnomocnictwa od wszystkich klubów i PZPN. Dochody z tych praw są dzielone zgodnie z umową między PZPN a klubami.

Ekstraklasa 

Najwyższa klasa rozgrywkowa, Ekstraklasa, jest wyjątkiem. Od 2005 roku prawa medialne do jej meczów należą do spółki Ekstraklasa S.A., powołanej wspólnie przez PZPN i kluby. Spółka centralizuje sprzedaż praw telewizyjnych i streamingowych dla meczów Ekstraklasy, negocjuje kontrakty z nadawcami i zarządza podziałem przychodów. Dzięki temu kluby uzyskują wyższe i bardziej przewidywalne wpływy.

FIFA i UEFA 

W przypadku największych imprez, jak Mistrzostwa Świata i EURO, PZPN nie ma żadnych praw. Wszystkie prawa medialne do Mundialu należą do FIFA, a do Mistrzostw Europy, do UEFA. Organizacje te centralnie sprzedają prawa nadawcom na całym świecie, by zachować pełną kontrolę i zmaksymalizować przychody.

Dystrybucja przychodów

Podział środków finansowych uzyskanych z tytułu wykorzystania praw majątkowych i niemajątkowych jest oparty na zasadach ustalonych przez umowy zawarte pomiędzy PZPN i klubami uczestniczącymi w dwóch najwyższych klasach rozgrywkowych, a podmiotem zarządzającym rozgrywkami.

Zgodnie z Uchwałą III/50 z dnia 31 marca 2025 roku Zarządu PZPN przychody z praw marketingowych i medialnych dla klubów I, II i III ligi oraz I ligi kobiet są dzielone według ustalonych limitów i kryteriów, z uwzględnieniem zarówno równego podziału, jak i wpływu pozycji w tabeli oraz wartości rynkowej klubu. 

Spółka Ekstraklasa S.A., również działa na podstawie dwóch modeli podziałów. Po ostatnim sezonie 2024/2025, każdy zespół otrzymał stałą kwotę 50%, a pozostałe środki zależały od kilku kryteriów, 18,5% to premia za miejsce w tabeli, 14% trafiało do drużyn grających w europejskich pucharach, a 1% stanowiły tzw. parachute payments dla spadkowiczów. Kolejne 14% przydziela się według rankingu historycznego z ostatnich pięciu sezonów, a 2,5% to nagrody z programu Pro Junior System za promowanie młodzieży.

Podsumowanie

Prawa medialne są dziś fundamentem finansowania piłki nożnej, od szczebla reprezentacji, przez ligę, aż po kluby. To dzięki nim możliwa jest profesjonalizacja rozgrywek i rosnące pensje zawodników. Jednocześnie to obszar skomplikowany prawnie i biznesowo, wymagający precyzyjnych umów, negocjacji i znajomości regulacji FIFA, UEFA czy PZPN.

Jako kancelaria wspieramy kluby, federacje, nadawców i sponsorów w zarządzaniu prawami medialnymi, od negocjacji kontraktów po bieżącą obsługę prawną. Skontaktuj się z nami, aby zapewnić swojemu klubowi czy organizacji bezpieczne i optymalne wykorzystanie potencjału medialnego.

Źródła:

1. PZPN, Statut Polskiego Związku Piłki Nożnej (PZPN), tj po zmianach 20.102.2023.
2. Ekstraklasa S.A., oficjalna strona internetowa: ekstraklasa.org.
3. Polski Związek Piłki Nożnej, Uchwała Zarządu nr III/50 z dnia 31 marca 2025 r., dostęp: https://pzpn.pl/public/system/files/site_content/635/6583-Sprawozdanie%20z%20posiedzenia%20Zarz%C4%85du%20III.2025.pdf. 
4. XYZ, Lechici rozbili bank. Do mistrzów Polski popłynie 35 mln zł – Ekstraklasa i wypłaty, dostęp: https://xyz.pl/lechici-rozbili-bank-do-mistrzow-polski-poplynie-35-mln-zl-ekstraklasa-i-wyplaty/#:~:text=Ekstraklasa%20podzieli%20280%20mln%20z%C5%82,degradacji%2C%20ale%20nie%20dla%20beniamink%C3%B3w%2C.