Bez względu na rodzaj i charakter prawny umów zawieranych w praktyce sportowej, określa się je zbiorczo mianem „kontraktów sportowych”. Takie umowy, określające wzajemne relacje i zasady współpracy: zawodników, trenerów i klubów, należą do najbardziej newralgicznych zagadnień prawa sportowego. Kardynalnym błędem jest założenie, że wystarczy posługiwać się wzorami funkcjonującymi w praktyce obrotu. Kontrakt sportowy przypomina garnitur skrojony na miarę – im silniejsza jest pozycja negocjacyjna, np. zawodnika, tym więcej postanowień podlega indywidualnym ustaleniom i tym więcej niestandardowych klauzul może znaleźć się w umowie. Wykorzystanie AI może być pomocne, jednak bez uwzględnienia okoliczności konkretnej sprawy łatwo otrzymać dokument niedostosowany do sytuacji naszej lub naszego klienta.

Jaki typ umowy?

Jednak przed określeniem warunków (klauzul) kontraktu, kluczowe dla wszystkich jego stron będzie ustalenie, czy strony decydują się na związanie umową o pracę, czy umową cywilnoprawną. Dość, by wśród skutków takiego wyboru wskazać: obciążenia z tytułu ubezpieczeń społecznych, prawo do urlopu, zasady odpowiedzialności oraz dopuszczalne sposoby i terminy wypowiedzenia kontraktu. Nie bez znaczenia pozostaje też zgodność z regulaminami właściwego związku sportowego lub ligi.

Należy pamiętać, że umowa o pracę regulowana jest art. 22 ustawy kodeks pracy, co powoduje, że co najmniej musi spełniać ona wymogi przewidziane w art. 22 tejże ustawy. Z kolei strony zawierające umowę cywilnoprawną czynią to w ramach kontraktowej swobody umów (co do zasady) gwarantowanej przez art. 353¹ ustawy kodeks cywilny. Kontrakt sportowy, niebędący umową o pracę, jest w zasadzie usługą, co powoduje iż jest traktowany jako umowa o świadczenie usług w rozumieniu art. 750 kodeksu cywilnego.

Wynagrodzenie

Algorytmy dot. wynagrodzeń w kontraktach sportowych bywają skomplikowane. Wynagrodzenie zasadnicze to zwykle tylko część konstrukcji finansowej kontraktu. Kluczowe jest więc każdorazowo precyzyjne i mierzalne określenie kryteriów premiowych – za wyniki sportowe, liczbę występów, awans, trofeum czy udany transfer etc.

Warto też uregulować klauzule waloryzacyjne, terminy płatności oraz konsekwencje opóźnień (zaległości płatnicze klubów wobec zawodników należą do najczęstszych źródeł sporów). Odrębnej uwagi wymagają świadczenia pozapłacowe, obejmujące takie komponenty jak np.: zakwaterowanie, transport, opieka medyczna.

Prawa do wizerunku i ich komercjalizacja

Kontrakt powinien precyzyjnie określać zakres przeniesienia lub licencjonowania (prawa do korzystania) praw do wizerunku np. zawodnika na rzecz klubu lub sponsora. Trzeba określić, czy prawo to ma charakter wyłączny, na jaki okres zostaje udzielone i jakich pól eksploatacji dotyczy. Istotne jest też rozstrzygnięcie, kto decyduje o indywidualnych kontraktach sponsorskich zawodnika równolegle do zobowiązań klubowych. Coraz częściej przedmiotem ustaleń są też zasady dotyczące aktywności zawodnika w mediach społecznościowych i wpływu klubu na publikowane przez niego treści. Jeśli jednak widzieliście reklamy telefonii cyfrowej ze Stéphane Antigą, popularnego batonu (tu: José Mourinho), czy samochodu (Jürgen Klopp) – wiecie, że zarządzanie prawami do wizerunku może dotyczyć również trenerów różnych dyscyplin.

Czas obowiązywania umowy

„Nothing is fiven forever”, co w przypadku prawa sportowego wykracza poza slogan. Poza samym okresem obowiązywania kontraktu, negocjacji wymagają opcje jego przedłużenia lub wykupu (tzw. buy-out) oraz długość okresów wypowiedzenia. Szczególnej staranności wymaga określenie wysokości kar umownych za przedwczesne rozwiązanie. Warto też jednoznacznie uregulować skutki zdarzeń nietypowych: degradacji drużyny, spadku z rozgrywek wyższego szczebla czy likwidacji klubu.

Kwestie zdrowotne

Kontrakt powinien uwzględniać kwestię kosztów leczenia i rehabilitacji (zwłaszcza w na ewentualność długotrwałej kontuzji). Nie należy pomijać kwestii obowiązkowych badań medycznych, zakresu ubezpieczenia NNW i OC, a także regulacji antydopingowych (zwłaszcza WADA i POLADA; ich naruszenie może rodzić konsekwencje niezależne od samego stosunku kontraktowego).

Transfery

Klauzule transferowe, w tym prawo pierwokupu czy udział klubu w przyszłej wartości transferowej zawodnika (tzw. sell-on clause) – wymagają precyzyjnego określenia warunku (zdarzeń) „uruchamiających” daną opcję oraz sposób wyliczenia należnych kwot. 

Warto określić zakres zakazu konkurencji np. w kontekście możliwości prowadzenia przez zawodnika rozmów z innymi klubami przed wygaśnięciem obowiązującego kontraktu.

Rozstrzyganie sporów

Z perspektywy praktyki arbitrażowej to jeden z najczęściej niedocenianych elementów kontraktu. Niejednokrotnie, strony mają niewielkie pole swobody wyboru forum rozstrzygania sporów, ograniczone przez przepisy prawa krajowego, międzynarodowego, czy wewnętrzne regulacje poszczególnych federacji czy związków sportowych. Istnieje również w tym względzie usankcjonowana praktyka. 

W efekcie, nie powinna zaskakiwać stron konieczność prowadzenia sporów w tzw. arbitrażu sportowym, z umową o arbitraż przed Trybunałem Arbitrażowym ds. Sportu w Lozannie (CAS), czy właściwym krajowym sądem polubownym (np. przy polskim związku sportowym lub PKOl). 

Umowa o arbitraż to osobny rozdział nawet dla znawców tematu. Osobiście, zawsze odradzam samodzielne negocjowania umów o arbitraż – nie tylko na kanwie prawa sportowego. Warto tylko nadmienić, iż wybór prawa właściwego (materialnego i procesowego) nabiera szczególnego znaczenia przy kontraktach z elementem zagranicznym. Istotne jest też zweryfikowanie, czy przyjęta klauzula arbitrażowa pozostaje zgodna ze statutem właściwej federacji – część związków zastrzega bowiem wyłączną jurysdykcję swoich organów jurysdykcyjnych, co może prowadzić do konfliktu kompetencyjnego, jeśli kontrakt przewiduje odrębny tryb rozstrzygania sporów.

Regulacje wewnętrzne związków, federacji czy klubów sportowych

Regulacje wewnętrzne (statuty, polityki, regulaminy dyscyplinarne etc.) właściwego związku, ligi czy klubu mogą mieć w pewnych obszarach pierwszeństwo stosowania względem kontraktu sportowego. Postanowienia sprzeczne z tymi aktami mogą zostać uznane za nieważne lub bezskuteczne. Nie jest – dlatego zestawienie projektu kontraktu z aktualnym stanem regulaminów związkowych powinno być stałym elementem procesu negocjacyjnego.

Kancelaria Jabłoński Koźmiński i Wspólnicy sporządza i negocjuje umowy transferowe, sponsorskie, umowy o profesjonalne uprawianie sportu oraz kontrakty managerskie, a także reprezentuje kluby, zawodników i trenerów w sporach przed sądami powszechnymi, sądami polubownymi i organami jurysdykcyjnymi związków sportowych.