System walki z dopingiem we współczesnym sporcie opiera się nie tylko na badaniach laboratoryjnych, lecz także na stałym monitorowaniu dostępności sportowców do kontroli antydopingowych. W ramach obowiązujących regulacji wybrani zawodnicy są zobowiązani do regularnego przekazywania szczegółowych informacji dotyczących swojego miejsca pobytu za pośrednictwem systemu ADAMS (Anti-Doping Administration & Management System). Obowiązek ten obejmuje m.in. wskazanie konkretnego miejsca i jednej godziny dziennie, podczas której sportowiec musi pozostawać dostępny do niezapowiedzianej kontroli antydopingowej.

Naruszenie tych obowiązków, nawet bez stwierdzenia stosowania dopingu, może skutkować odpowiedzialnością dyscyplinarną oraz zawieszeniem zawodnika. Rozwiązanie to od lat budzi jednak istotne kontrowersje prawne i etyczne, przede wszystkim w kontekście ochrony danych osobowych oraz prawa do prywatności. Coraz częściej pojawia się pytanie, czy zakres informacji gromadzonych w systemie ADAMS oraz skala ingerencji w życie prywatne sportowców pozostają proporcjonalne do celu, jakim jest zapewnienie uczciwości rywalizacji sportowej.

Czym jest system ADAMS?

System ADAMS (Anti-Doping Administration & Management System) został stworzony przez World Anti-Doping Agency (WADA) jako globalna platforma do zarządzania kontrolą antydopingową. Jego celem jest ułatwienie koordynacji testów antydopingowych pomiędzy organizacjami sportowymi i agencjami antydopingowymi na całym świecie. 

W praktyce system przechowuje ogromną ilość danych dotyczących sportowców, w tym dane identyfikacyjne, wyniki badań antydopingowych, informacje medyczne, dane dotyczące miejsca pobytu zawodnika czy harmonogramy treningów i wyjazdów. 

Najbardziej kontrowersyjnym elementem systemu jest właśnie obowiązek whereabouts. Wybrani sportowcy znajdujący się w tzw. Registered Testing Pool muszą codziennie wskazywać jedną godzinę, podczas której będą dostępni do niezapowiedzianej kontroli antydopingowej.

Brzmi rozsądnie z perspektywy walki z dopingiem, ale problem pojawia się wtedy, gdy zaczynamy zadawać pytania o granice prywatności.

Dlaczego whereabouts budzi tyle kontrowersji?

Największe kontrowersje związane z systemem ADAMS dotyczą zakresu ingerencji w prywatność sportowców oraz sposobu przetwarzania ich danych osobowych. Krytycy systemu wskazują, że obowiązek stałego raportowania miejsca pobytu przypomina mechanizmy nadzoru stosowane wobec osób objętych kontrolą organów ścigania. Sportowcy zobowiązani są do bieżącego aktualizowania swoich danych, również wtedy, gdy zmieniają prywatne plany lub miejsce pobytu.

Szczególne wątpliwości budzi zakres danych gromadzonych w systemie. ADAMS przetwarza bowiem nie tylko dane identyfikacyjne i informacje o lokalizacji zawodników, lecz także dane zdrowotne, dane biometryczne oraz informacje dotyczące codziennego funkcjonowania sportowca. W praktyce organizacje antydopingowe uzyskują bardzo szczegółowy obraz życia zawodowego i prywatnego zawodników.

W kontekście obowiązującego RODO (GDPR) dane te należą do kategorii danych szczególnie chronionych. Oznacza to, że organizacje antydopingowe muszą wykazać m.in., że przetwarzanie danych jest niezbędne do realizacji celu walki z dopingiem, zakres zbieranych informacji pozostaje proporcjonalny, a dane są odpowiednio zabezpieczone przed nieuprawnionym dostępem lub wyciekiem. Istotne znaczenie ma również obowiązek transparentnego informowania sportowców o sposobie wykorzystywania ich danych.

W praktyce pojawiają się jednak argumenty, że zgoda sportowców na przetwarzanie danych nie ma w pełni dobrowolnego charakteru. Odmowa przekazywania informacji w systemie ADAMS może bowiem skutkować wykluczeniem z profesjonalnej rywalizacji sportowej lub odpowiedzialnością dyscyplinarną. Dodatkowo wraz z postępującą cyfryzacją sportu rośnie ryzyko cyberataków i naruszeń bezpieczeństwa danych, które w przypadku systemu ADAMS dotyczą wyjątkowo wrażliwych informacji o zawodnikach.

Gdzie kończy się walka z dopingiem, a zaczyna nadmierna kontrola?

Nie ma wątpliwości, że system whereabouts znacząco zwiększył skuteczność kontroli antydopingowych. Niezapowiedziane testy są dziś jednym z najważniejszych narzędzi walki z dopingiem.

Jednocześnie coraz częściej pojawia się pytanie, czy obecny model nie wymaga reformy. Sportowcy zwracają uwagę, że:

• system generuje ogromny stres,
• nawet drobne błędy administracyjne mogą prowadzić do zawieszenia,
• obowiązek raportowania wpływa na życie prywatne i rodzinne,
• standard ochrony danych powinien być stale aktualizowany.

Podsumowanie

System ADAMS i obowiązek whereabouts pokazują, jak trudne jest znalezienie równowagi pomiędzy skuteczną walką z dopingiem a ochroną praw sportowców. Sądy europejskie co do zasady uznają legalność tego systemu, ale dyskusja o proporcjonalności i bezpieczeństwie danych osobowych wciąż trwa.

Dla zawodników problem ten ma bardzo praktyczny wymiar, błędy w zakresie obowiązków antydopingowych mogą prowadzić do poważnych konsekwencji dyscyplinarnych, nawet bez pozytywnego wyniku testu antydopingowego.

Jako kancelaria zajmująca się prawem sportowym pomagamy zawodnikom, trenerom i klubom w sprawach związanych z przepisami antydopingowymi, ochroną danych osobowych oraz postępowaniami przed federacjami sportowymi i trybunałami arbitrażowymi.

Źródła: 

1. Council of Europe. (1950). European Convention on Human Rights (Article 8). https://www.echr.coe.int/documents/convention_eng.pdf
2. Cyclingnews. (2018, January 19). Whereabouts system does not violate human rights, European court rules. https://www.cyclingnews.com/news/whereabouts-system-does-not-violate-human-rights-european-court-rules/
3. European Parliament and the Council of the European Union. (2016). Regulation (EU) 2016/679 of the European Parliament and of the Council of 27 April 2016 (General Data Protection Regulation). Official Journal of the European Union. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2016/679/oj
4. European Court of Human Rights. (2018). FNASS and Others v. France (Application nos. 48151/11 and 77769/13). https://hudoc.echr.coe.int
5. World Anti-Doping Agency. (n.d.). ADAMS (Anti-Doping Administration & Management System). https://www.wada-ama.org/en/what-we-do/adams