Konsekwencje dopingu potrafią zakończyć sportową karierę w jednej chwili. Zawieszenie przez WADA czy POLADA to nie tylko utrata możliwości startów, to także zniszczenie reputacji, utrata sponsorów i źródeł dochodu.

Wyobraź sobie, że trenujesz całe życie, podporządkowujesz wszystko swojej dyscyplinie, a nagle dowiadujesz się, że jesteś zawieszony na lata. I to nie z powodu świadomego oszustwa. Powodem może być skażone mięso, przypadkowy suplement, lek przepisany przez lekarza lub po prostu zapomnisz wpisać swojej lokalizacji w systemie ADAMS. Zero zamiaru, zero przewagi sportowej, a mimo to pełna odpowiedzialność i konsekwencje, które mogą przekreślić całą karierę.

Przestrzeganie zasad WADA i unikanie pozytywnych wyników testów to jedno, jednak w praktyce pojawiają się sytuacje znacznie bardziej skomplikowane, w których trzeba udowodnić brak winy sportowca. W takich sytuacjach rola prawnika staje się nieoceniona. To on potrafi wskazać błędy proceduralne, zebrać dowody na brak winy czy zaniedbania, a przede wszystkim, uratować karierę sportowca. 

Sankcje antydopingowe – co grozi zawodnikom?

WADA (World Anti-Doping Agency) opracowała Światowy Kodeks Antydopingowy, a w Polsce jego przepisy wdraża POLADA, tworząc krajowe „Przepisy Antydopingowe”. Obejmują one wszystkich zawodników, od juniorów po olimpijczyków oraz ich trenerów, lekarzy i członków sztabu.

Najczęściej stosowaną sankcją jest dyskwalifikacja czasowa, której długość zależy od charakteru i okoliczności naruszenia. W wyjątkowych przypadkach kara może zostać złagodzona albo zaostrzona przez panel dyscyplinarny.

Przykładowe naruszenia i sankcje na podstawie Światowego Kodeksu Antydopingowego:

1. Obecność, posiadanie użycie czy próba użycia substancji lub metody zabronionej – 4 lata dyskwalifikacji, jeśli działanie było celowe. W przypadku dowodu na brak intencji oszustwa sankcja może zostać obniżona do 2 lat. Jeżeli zawodnik może wykazać, że użycie substancji zabronionej wystąpiło poza zawodami i nie było związane z wynikiem sportowym okres dyskwalifikacji może wtedy być skrócony do 3 miesiące, a nawet do miesiąca.
2. Unikanie lub odmowa poddania się kontroli, niestawienie się na pobranie próbki czy jakakolwiek próba manipulowania procesem kontroli antydopingowej – 4 lata dyskwalifikacji, istnieje możliwość skrócenia do 2 lat, o ile zawodnik zdoła udowodnić, że jego działanie nie miało charakteru celowego lub pokaże dowody na wystąpienie wyjątkowych okoliczności uzasadniające łagodniejsze potraktowanie.
3. Naruszenie wymagań dotyczących wskazania miejsca pobyty w systemie ADAMS, tzw. 
   „whereabouts”, w celu nieprzewidzianych testów antydopingowych – 3 pomyłki w ciągu 12 miesięcy – brak wpisu, spóźniona aktualizacja czy nieudana kontrola oznaczają 2 lata dyskwalifikacji, z możliwością skrócenia do roku tylko jeśli zachowania zawodnika nie budzą poważnych podejrzeń. 
4. Handel lub podawanie substancji zabronionych innym zawodnikom w zawodach i poza zawodami – od 4 lat do dożywotniej dyskwalifikacji, w zależności od wagi naruszenia. 
5. Pomocnictwo lub próba współudziału w naruszeniu przepisów – od minimum 2 lat do dożywotniej dyskwalifikacji, w zależności od skali naruszenia. 
6. Zabroniony związek zawodnika z osobą podlegającą uprawnieniom organizacji antydopingowej – 2 lata dyskwalifikacji, możliwość skrócenia do roku, w zależności od stopnia winy lub innej osoby.
7. Działania zawodnika lub innej osoby, mające na celu zniechęcenie do powiadomienia władz lub wzięcie odwetu za powiadomienie władz – od minimum 2 lat aż do dyskwalifikacji dożywotniej, w zależności od wagi naruszenia.

Co to oznacza dla Ciebie? 

Zasada strict liability w prawie antydopingowym oznacza, że jeżeli w organizmie zawodnika znajdzie się zakazana substancja, automatycznie dochodzi do naruszenia przepisów, niezależnie od intencji czy świadomości. Co więcej, nawet przypadkowe zanieczyszczenie suplementu albo brak wiedzy o zmianie listy substancji zabronionych zazwyczaj nie stanowi wystarczającej obrony. Zawodnicy muszą mieć absolutną pewność, iż nic, co spożywają lub stosują, w tym jedzenie, napoje, leki, suplementy czy ziołowe preparaty, nie zawiera substancji zabronionych. Oznacza to, że brak zamiaru oszustwa nie zwalnia z winy.

Przykład jednej z zawodniczek tenisowych doskonale ilustruje problem strict liability. W 2016 roku wykryto u niej meldonium, lek, który stosowała od lat zgodnie z zaleceniami lekarza. Substancja ta została jednak niedawno dodana do listy zakazanych przez WADA. Zawodniczka tłumaczyła, że nie zauważyła zmiany w regulacjach. Mimo braku intencji oszustwa, obowiązywała zasada strict liability, sama obecność meldonium była naruszeniem przepisów. Kara została ostatecznie skrócona, ale proces był długi i kosztowny.

Dla sportowców oznacza to jedno, nieznajomość prawa nie chroni przed konsekwencjami. A mówimy o konsekwencjach najwyższej wagi, wieloletniej dyskwalifikacji, utracie źródeł dochodu, reputacji i często całej kariery.

Redukcja sankcji, tak jak w przykładzie pokazany powyżej i na podstawie zasad POLADA i WADA, jest możliwa, jeśli zawodnik dostarczy rzetelnych i pomocnych dowodów, które pozwolą wykryć lub udowodnić brak winy zawodnika lub brak znaczącego zaniedbania. Jest to jednak bardzo trudny proces i wymaga posiadania rzetelnych dowodów i miesięcy ciężkiej pracy.

W tym właśnie miejscu nieoceniona staje się rola prawnika. Profesjonalne wsparcie prawne to analiza procedur i wykazanie błędów formalnych, zebranie dowodów na brak winy, brak zaniedbania albo negocjowanie redukcji sankcji.

Jak się chronić?

1. Regularnie aktualizuj dane w ADAMS – nawet drobne zaniedbanie może Cię kosztować lata dyskwalifikacji.
2. Sprawdzaj leki i suplementy – listy WADA są często aktualizowane.
3. Sportowcy zawsze powinni kontaktować się ze swoją Międzynarodową Federacją (IF) – aby dowiedzieć się, jakie dodatkowe substancje i metody są zabronione w ich dyscyplinie sportowej.
4. Dokumentuj wszystko – zachowuj kopie rachunków z restauracji, recept i zgłoszeń.
5. Korzystaj ze wsparcia ekspertów – prawników i specjalistów ds. antydopingu.
6. Buduj świadomość prawną i edukacyjną – to najlepsza tarcza przeciwko przypadkowym błędom.

Masz wątpliwości co do kontroli antydopingowej lub nieoczekiwany wynik testu? Skontaktuj się z nami, pomożemy chronić Twoją karierę i przyszłość w sporcie.

Źródła:

1. World Anti-Doping Agency (WADA). World Anti-Doping Code. [Światowy Kodeks Antydopingowy WADA].
2. Polskie Stowarzyszenie Antydopingowe (POLADA). Przepisy Antydopingowe POLADA.
3. World Anti-Doping Agency (WADA). Anti-Doping Administration & Management System (ADAMS). Dostępne pod adresem: https://www.wada-ama.org/en/what-we-do/adams.